A. PHẦN MỞ ĐẦU

I. Lý do chọn đề tài

Mĩ thuật là một loại hình nghệ thuật. Mĩ thuật là cách tạo ra cái đẹp, cái đẹp do mĩ thuật tạo ra mang lại sự khoái cảm thẩm mĩ cho con người.

Trong nhà trường, giảng dạy tốt môn mĩ thuật chính là làm tốt công tác giáo dục thẩm mĩ cho học sinh. Tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen, cảm nhận được vẽ đẹp của thiên nhiên, của cuộc sống. Môn mĩ thuật bồi dưỡng năng lực quan sát, năng lực phân tích, phát triển trí tuệ, phát huy trí tưởng tượng sáng tạo, góp phần hình thành nhân cách con người trong thời đại mới. Bên cạnh đó, cũng  giúp cho học sinh biết vận dụng những cảm nhận của các em về cái đẹp vào cuộc sống hằng ngày.

Trải qua nhiều thời đại, con người biết trang trí những vật dụng của mình như: nhà cửa, đồ dùng trong gia đình, quần áo, giầy dép… để làm đẹp thêm cho cuộc sống. Do đó bộ môn mĩ thuật không chỉ giúp các em hiểu được những kiến thức cơ bản về nghệ thuật thầm mĩ. Riêng phân môn trang trí còn giúp các em biết ứng dụng để trang trí những vật dụng trong gia đình, trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, việc học tập và thực hành sẽ trở nên nặng nề, nhàm chán nếu như cứ phải học và thực hành một cách lan man mà không có tính khoa học đối với những bài trang trí.

Do đó giáo viên cần kết hợp một cách linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học cùng việc sử dụng trang thiết bị dạy và học như: học nhóm, trò chơi, đố vui, vẽ ngoài trời; tham quan một số công trình văn hóa, lịch sử địa phương: như khu di tích lịch sử, tượng đài…

Nếu với học sinh lớp 6 giáo viên không hướng cho các em làm kết hợp một số cách trang trí như: loài vật, hoa, lá, quả hay các đường thẳng, chấm tròn… đan xen nhau, thì học sinh thường vẽ các mảng đơn giản và mảng hình trang trí rất trống, không có mảng lớn, nhỏ rõ ràng. Tôi có một số kinh nghiệm nhỏ khi áp dụng phương pháp này đan xen vào các bài giảng dạy, bài thực hành. Đây cũng chính là cơ sở, là động lực chính giúp tôi quyết định lựa chọn và thực hiện đề tài: “ Một số kĩ năng vẽ trang trí cho học sinh lớp 6 đạt hiệu quả tại trường THCS Vĩnh Hòa”  kính mong nhận được sự góp ý của các cấp lãnh đạo, hội đồng xét duyệt và các đồng nghiệp để sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn chỉnh hơn.

II. Mục đích nghiên cứu

          Phát hiện và tìm hiểu nguyên nhân vì sao trong phân môn vẽ trang trí mĩ thuật 6 còn một số em kĩ năng vẽ trang trí còn hạn chế để từ đó giáo viên có sự lựa chọn và sử dụng phương pháp giảng dạy vào từng bài đạt kết quả cao nhất.Góp phần nâng cao chất lượng bộ môn cũng như 02 mặt giáo dục tại đơn vị.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1. Đối tượng nghiên cứu

          Học sinh khối 6 với 192 em Trường THCS Vĩnh Hòa, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương

2. Phạm vi nghiên cứu

          Một số kĩ năng vẽ trang trí cho học sinh lớp 6 đạt hiệu quả tại Trường THCS Vĩnh Hòa, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương.

IV. Phương pháp nghiên cứu

- Thu thập thông tin

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp thuyết trình

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp thảo luận nhóm

- Phương pháp trực quan

- Các phương pháp dạy học tích cực

V. Kế hoạch nghiên cứu

          Tôi đã thực hiện trong 4 năm học:

- Năm học 2012 – 2013 với khối 6, tôi đã áp dụng vào 2 lớp: 6a₃, 6a₄.

- Năm 2013 – 2014, 2014 – 2015, và học kì I 2015 – 2016 tôi tiếp tục áp dụng cho cả khối 6.

B. PHẦN NỘI DUNG

I. Cơ sở lý luận của đề tài

          Mĩ thuật là nghệ thuật của thị giác, là nghệ thuật tìm ra cái đẹp nên dạy học Mĩ thuật là tổ chức và thực hiện các hoạt động giúp học sinh nâng cao hiểu biết về giáo dục thẩm mỹ, rèn luyện kỹ năng để ứng dụng vào cuộc sống.

          Qua việc vận dụng các hính thức trang trí linh hoạt, sáng tạo, các trò chơi giúp các em không những nhớ nhanh mà còn khắc sâu được những cách trang trí, ý nghĩa trong nội dung bài học để ứng dụng vào trong thực tế cuộc sống. Nhằm hướng đến mục tiêu giáo dục thẩm mĩ và phát triển toàn diện cho học sinh.

          Đặc biệt trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, nhằm tạo không khí sôi nổi, các em “Học mà chơi, chơi mà học”. Các em sẽ nắm vững và khắc sâu bài nhiều hơn.

          Ngoài ra, các em được tham gia hoạt động qua các trò chơi các em sẽ tự tin hơn, mạnh dạn hơn trước tập thể. Khắc phục tính rụt rè, thiếu tự tin của một số em. Bên cạnh đó, còn phát hiện ra năng khiếu đặc biệt của học sinh, từ đó giáo viên tiếp tục bồi dưỡng, nâng cao hơn để phục vụ cho các hội thi phong trào, đồng thời thắp sáng ước mơ cho các em theo chỉ thị của Bộ Giáo dục – Đào tạo.

II. Thực trạng của đề tài

1. Thuận lợi

Trường THCS Vĩnh Hòa là một trường nằm ở gần trung tâm huyện Phú Giáo nên các em học sinh có điều kiện học hỏi những cái mới, cái hay và có cơ hội tiếp cận công nghệ thông tin, nhiều điều mới vào trong học tập. Các em học môn mĩ thuật  lý thuyết ngắn gọn hơn các môn khác như: Lịch sử, Địa lí,…; các em được thay đổi không khí liên tục trong một tiết học, được làm quen và vẽ các màu sắc rất bắt mắt, các họa tiết đẹp và có lúc còn được làm việc theo nhóm với một bức tranh lớn, rất thích thú với những bức tranh vẽ đẹp. Nhiều bài học sinh có thể vẽ lên những ước mơ, mong muốn của mình. Học sinh lớp 6 đã được làm quen với môn mĩ thuật từ cấp I, hình thức vẽ trang trí cũng dễ tiếp thu hơn vẽ tranh đề tài hay vẽ tĩnh vật.

2.Khó khăn

Theo sự tìm hiểu và trao đổi của tôi với một số đồng nghiệp cùng trường, cũng như trường bạn, tôi nhận thấy trong bài giảng của giáo viên vì nhiều lí do như áp lực thời gian, lượng kiến thức trong 45 phút vừa học lí thuyết vừa thực hành là quá nhiều (thực hành cần rất nhiều thời gian mới hoàn thành). Vì thế chất lượng giờ học chưa đạt được kết quả như mong muốn. Thiết bị dạy học còn thiếu, chỉ có một số tranh của lớp 6, lớp 8, còn các khối khác không có, ngoài ra chưa có các đồ dùng trực quan sinh động, chưa có phòng chức năng riêng để phục vụ giảng dạy… Bên cạnh đó, với tâm lí của đa số các em vẫn còn tình trạng coi mĩ thuật là môn phụ và thuộc môn năng khiếu, em nào có năng khiếu thì thích học và rất hứng thú, còn em nào không có năng khiếu thì không biết vẽ, không muốn làm thực hành hoặc làm cho có lệ, các em chỉ tập trung học các môn chính…

III. Biện pháp tổ chức thực hiện

* Những biện pháp và phương pháp giáo viên sử dụng để thu hút học sinh học môn mĩ thuật dể hiểu hơn, đạt hiệu quả hơn.

          Vẽ trang trí là trang trí một vật nào đó, trên tờ giấy học sinh tự mình nghĩ ra cách trình bày thế nào cho mĩ thuật, cho đẹp, sắp đặt họa tiết như thế nào cho khéo léo, sinh động?... Do đó có thể sử dụng các biện pháp sau:

1. 1.     Sử dụng chấm (tròn, vuông, tam giác…) trong bài trang trí

 Trong môn trang trí, ngoài sự nghiên cứu và thấu đáo cách vẽ những hình trong môn hình học, vấn đề bắt đầu là phải biết nhận xét, tìm tòi biến chế và biết dùng những chấm để lồng vào bài trang trí.

 Những chấm này mang đủ hình thức và giản dị: tròn, vuông, chữ nhật, tam giác… Biết dùng một cách khéo léo, sắp đặt hợp lý thì phần trang trí ấy được hài hòa, sinh động.

 Nhiều khi phải thay đổi màu sắc và độ lớn nhỏ khác nhau của những chấm ấy hoặc thêm bớt khoảng cách giữa các phần nhưng vẫn là sự lặp lại khác nhau. Đó là bí quyết của cách dùng những chấm trong môn trang trí.

Giáo viên cho học sinh quan sát những chấm dùng để trang trí trên và cho học sinh làm các bài tập sau:

1. Vẽ lại những chấm sau bằng mực đen.
2. Chọn và kết hợp những chấm ấy để trang trí hình vuông.
3. Em hãy thêm một vài mẫu chấm khác.

2.  Sử dụng đường (thẳng, cong, gãy…) trong bài trang trí

Cũng như những chấm, những đường rất đơn giản có đường thẳng, đường cong, đường gãy…

Đường thẳng: Thẳng đứng, nằm ngang và xiên.

Đường cong: Cong đều hoặc lượn sóng.

Đường gãy: Gãy nhiều, gãy ít.

Tất cả đậm nhạt, dày hoặc mỏng, đều nhau hoặc cách quãng. Như vậy có vô số hình thức khác nhau tùy theo sự lựa chọn và sáng tạo của người vẽ.

Biết sắp đặt khéo léo và linh động các đường với nhau, học sinh sẽ kết hợp được một bài trang trí đẹp. Muốn vậy phải biết kết hợp đường và chấm.

Ví dụ: Để một bài trang trí lọ hoa đẹp phải kết hợp cả chấm bi và đường cong cùng với các họa tiết khác.                                       

Giáo viên cho học sinh quan sát những chấm dùng để trang trí trên và cho học sinh làm các bài tập sau:

Bài tập 1: Chọn một mẫu trong những đường cong  để trang trí một hình chữ nhật.

Bài tập 2:Chọn kết hợp đường và chấm để trang trí một đường diềm.

3.  Sử dụng một số kiến thức hình học trong bài trang trí

          Ở đây ta không dạy các em chứng minh, tính độ dài,… mà chỉ cần các em nắm được qui cách vẽ hình sao cho vuông, tròn đúng tỉ lệ đã cho. Vì thế, kiến thức hình học rất cần trong các bài trang trí. Trong hình học có nhiều hình có thể áp dụng vào bài trang trí như; Hình vuông, Hình chữ nhật, Hình tam giác, Hình thoi, Hình tròn, Hình đa giác…

          Học sinh có thể áp dụng một số hình trên phần vẽ hình học để vẽ những dạng hình sau: ngôi sao 5 cánh, ngôi sao 8 cánh, ngôi sao 6 cánh…

          4. Sử dụng những hoa, lá, trái cây, loài vật…trong bài trang trí

          Ngoài những chấm, đường nét, hình học, giáo viên còn hướng dẫn các em những mẫu trang trí như: Hoa, lá, trái cây, loài vật…

          Giáo viên đưa ra một số mẫu thật như: Hoa, lá… sau đó hướng dẫn các em cách điệu để đưa vào bài trang trí.

                                             Chép, cách điệu và ứng dụng

          Ngoài ra để có một bài trang trí đẹp các em phải biết kết hợp nhiều họa tiết với nhau và màu sắc thì phải hòa hợp làm nổi bật các mảng trọng tâm.

          Qua một số biện pháp nêu trên giúp cho học sinh phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo của mình. Các em không bị phụ thuộc, sao chép những họa tiết có trong sách giáo khoa hay tài liệu mà tự giác, sáng tạo làm bài.

          5. Những phương pháp tích cực thu hút học sinh trong bài vẽ trang trí

          Có nhiều phương pháp để thu hút học sinh trong đó giáo viên có thể sử dụng một số phương pháp sau để áp dụng vào các bài trang trí ở lớp 6: Bài 6 trang 89 (Cách sắp xếp (bố cục) trong trang trí), Bài 10 trang 102, Bài 11 trang 105 (Màu sắc trong trang trí), bài 14, 18, 26, 31 như sau:

-  Giáo viên dán một số bài vẽ trang trí lên bảng và đặt câu hỏi cho học sinh dưới lớp chia nhóm thảo luận và nhận xét:

  a)    

   b)                                                                                      

   c)            

  d)   

          Các nhóm đọc tên các họa tiết mà nhóm mình quan sát:

          Nhóm 1: Em hãy đọc tên các họa tiết ở hình (a)

          Nhóm 2: Em hãy đọc tên các họa tiết ở hình (b)

          Nhóm 3:  Em hãy đọc tên các họa tiết ở hình (c)

          Nhóm 4: Em hãy đọc tên các họa tiết ở hình (d)

          Học sinh viết câu trả lời ra giấy A3 (họa tiết: hoa, lá, cây, chim thú…) nhóm nào trả lời đúng và nhanh nhất sẽ được tuyên dương.

          Giáo viên động viên, hướng dẫn các em làm bài trang trí sử dụng các họa tiết trên.

          - Giáo viên cho cả lớp chơi trò chơi ‘‘tập làm họa sĩ nhanh tay”. Có thể dùng ở nhiều bài vẽ trang trí.

          Ví dụ: Bài 18. Vẽ trang trí: Trang trí hình vuông, giáo viên cho học sinh tiến hành đặt tên nhóm. Đối với bài này, giáo viên yêu cầu học sinh phân biệt được trang trí cơ bản và trang trí ứng dụng.

          Nhóm (Họa sĩ: Tô Ngọc Vân): Những chấm, những đường, những dạng hình học để trang trí hình vuông.

          Nhóm (Họa sĩ: Diệp Minh Châu): Những mẫu hoa, lá, trái cây, loài vật tự nhiên…để trang trí hình vuông.

          + Chia lớp làm hai nhóm, làm bài trong 20 phút, sau đó cho các em chơi trò chơi tiếp sức (thời gian 5 phút).

          + Luật chơi: Mỗi thành viên trong nhóm mang bài thực hành dán lên bảng. Một em dán lên bảng rồi xuống chỗ ngồi thì lần lượt em khác lên dán tiếp, cứ như thế cho đến hết 5 phút, nhóm nào dán đúng và được nhiều bài sẽ thắng.

          Học sinh cũng có thể cắt dán những họa tiết với những màu sắc khác nhau thành một bài trang trí.

          Ví dụ: Trang trí hình vuông, hình tròn, đường diềm, chiếc khăn để đặt lọ hoa…

          Cả lớp tuyên dương nhóm thắng và động viên nhóm còn lại cố gắng ở lần sau.

          Như vậy, chỉ cần linh hoạt trong giảng dạy, giáo viên đã làm đơn giản hóa kiến thức rất nhiều, giúp các em dễ tiếp thu và hứng thú khi tham gia học bài và làm bài  khoa học hơn, đẹp hơn.

IV. Kết quả

          Đa số các em đều biết cách trang trí các bài trong SKG Mĩ thuật 6. Đồng thời vừa gây hứng thú cho học sinh, giáo viên không mất thời gian giải thích, hướng dẫn… từng tiết giáo viên chỉ cần hướng dẫn ở một số bài lớp 6 là các em sẽ biết làm các bài trang trí ở những năm học tiếp theo.

Dưới đây là bảng tổng hợp đánh giá kết quả học tập của học sinh lớp 6.

*Năm học 2012-2013

*Năm học 2013-2014; 2014-2015; Học kì I 2014-2016 ( Tiếp tục áp dụng các phương pháp đã nêu trong đề tài).

* Dưới đây là bài vẽ của 01 số em học sinh lớp 6:

Trang trí hình chữ nhật

Trang trí hình vuông

Trang trí hình vuông

Trang trí hình vuông

Trang trí hình vuông

Với việc áp dụng một số phương pháp và biện pháp nêu trên kết quả cho thấy khả quan, học sinh rất hứng thú khi làm bài trang trí.

Trên đây là kết quả mà tôi đã áp dụng từ các biện pháp đã nêu trong đề tài. Có thể nói cách làm này đã giúp cho các em tiếp cận nội dung bài học nhanh hơn, tham gia hoạt động tập thể tích cực và chủ động hơn. Quan trọng nhất là tôi đã giúp các em định hướng đúng đắn khung thẩm mĩ, cách làm bài trang trí đạt kết quả tốt. Góp phần nâng cao chất lượng 02 mặt giáo dục tại đơn vị.

C. PHẦN KẾT LUẬN

Việc áp dụng các phương pháp mới khoa học vào giảng dạy là thực sự cần thiết và phù hợp với định hướng đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhờ đó học sinh trở thành trung tâm của hoạt động, còn giáo viên chỉ là người định hướng, dẫn dắt các em từng bước, tìm tòi khám phá nội dung bài học. Các em được chủ động trong mọi tình huống, phát huy tính năng động, sáng tạo và khả năng tư duy của học sinh. Ngoài ra, giáo viên còn hướng các em tới những nhu cầu thẩm mĩ cao hơn, giúp các em ngày càng yêu mến môn năng khiếu này hơn; trang bị những kiến thức, kĩ năng nhận biết, thưởng thức hội họa; phát hiện, bồi dưỡng những hạt nhân có năng khiếu về hội họa và còn góp phần hoàn thiện tâm hồn của tuổi thơ bằng chính môn học của mình.

I. Bài học kinh nghiệm

Sau khi vận dụng phương pháp này, tôi thấy học sinh có hứng thú học tập hơn trong các giờ học mĩ thuật. Bên cạnh đó, việc xen kẽ các trò chơi tạo không khí thi đua giữa các tổ, nhóm trong lớp học làm tăng tính chủ động, mạnh dạn ở học sinh, tính đoàn kết trong tập thể, hơn thế nữa còn giúp các em giải trí, thư giản tinh thần để có trạng thái học tập tốt hơn. Đặc biệt là định hướng đúng đắn cho học sinh những thị hiếu mĩ thuật phù hợp với lứa tuổi của các em.

Để đạt hiệu quả tốt vẽ trang trí ở mỗi tiết dạy bản thân tôi rút ra kinh nghiệm sau:

Giáo viên luôn trau dồi kiến thức, học hỏi kinh nghiệm ở các bạn đồng nghiệp.

Giáo viên phải nghiên cứu tài liệu, nắm vững phương pháp mới, tự học, tự rèn luyện để nâng cao kiến thức giảng dạy.

Chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học phục vụ tiết dạy.

Giáo viên luôn yêu quý học sinh, hướng dẫn học sinh thực hiện tốt trong giờ học.

Kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường và phụ huynh học sinh để giáo dục các em trong học tập.

II. Những kiến nghị, đề xuất

Môn mĩ thuật là bộ môn mới được đưa vào giảng dạy chính thức trong trường THCS cho nên bản thân những giáo viên dạy môn mĩ thuật cũng còn khá trẻ, mặc dù lòng nhiệt tình của tuổi trẻ và tinh thần phục vụ nhân dân thì luôn sẵn sàng song kinh nghiệm giảng dạy còn hạn chế. Trình độ chuyên môn cũng chỉ ở mức phổ thông cơ bản. Vì vậy, ngoài sự cố gắng của giáo viên rất mong các cấp lãnh đạo quan tâm hơn nữa để tạo điều kiện hoặc mở lớp cho chúng tôi học tập để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Đầu tư về cơ sở hạ tầng (Phòng chức năng riêng), đồ dùng giảng dạy như: tranh, ảnh, mẫu vật, giá vẽ, phương tiện thiết bị máy móc phục vụ cho việc giảng dạy và học tập được tốt hơn.

Trên đây là một số kinh nghiệm của riêng bản thân trong quá tình tôi trực tiếp giảng dạy môn mĩ thuật ở trường THCS Vĩnh Hòa. Là một giáo viên trẻ nên trong sáng kiến kinh nghiệm không tránh khỏi những thiếu sót. Do đó, tôi rất mong các cấp lãnh đạo, các bạn đồng nghiệp và Hội đồng xét duyệt giúp đỡ, đóng góp ý kiến để sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn. Góp phần nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn mĩ thuật.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

                                     Vĩnh Hòa, ngày 15 tháng  01  năm 2016

                                                    NGƯỜI THỰC HIỆN

                                                   Trần Phan Vân Phượng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hội họa thực hành – Tác giả: Việt Trung. Công ty sách thiết bị Đà Nẵng.

2. Mĩ thuật và phương pháp dạy học mĩ thuật (Tài liệu đào tạo giáo viên).

3. Tự học vẽ, phần trang trí (Phạm Viết Song) NXB Giáo dục, tái bản 2002, trang 105.

4. Trang trí (Nguyễn Thế Hùng – Nguyễn Thị Nhung – Phạm Ngọc Tới), NXB Giáo dục, tái bản 2001.

5. SGK, SGV, Sách chuẩn kiến thức kỹ năng môn mĩ thuật các khối 6, 7, 8, 9.